Định luật Entropy là gì? Vì sao mọi thứ ngày càng trở nên phức tạp hơn?

​Entropy là gì?

Nghĩa của từ Entropy được kết hợp bởi en-, nghĩa là ‘bên trong’ trong tiếng Anh, và tropē trong tiếng Hy Lạp là ‘chuyển đổi’, nghĩa là chỉ sự chuyển đổi/biến đổi bên trong. Entropy được giới khoa học dùng để chỉ các trạng thái/mức độ hỗn loạn, ngẫu nhiên hoặc không chắc chắn của một hệ kín. John von Neumann được cho là đã đề cập đến như ý tưởng đầu tiên, và sau đó được Claude Shannon dựa vào để phát minh ra entropy.  Entropy còn được biết đến trong định luật thứ hai của nhiệt động lực học. Định luật này phát biểu rằng entropy của một hệ kín sẽ luôn có xu hướng tăng lên nếu không có được năng lượng trao đổi từ môi trường bên ngoài. Ví dụ đơn giản, nếu chúng ta đặt một ly đá lạnh vào trong một tủ lạnh kín hoàn toàn nhưng không hoạt động/không cung cấp điện năng, ly nước đá sẽ tan chảy vì phân tử nước sẽ tăng entropy và không giữ được trạng thái rắn của nó do nhiệt độ trong tủ lạnh không đủ để duy trì entropy ở mức nước đóng băng. Muốn ly nước được duy trì ở nhiệt độ thấp, chúng ta phải cắm điện, tức là cung cấp năng lượng cần thiết từ bên ngoài tủ lạnh vào để duy trì độ lạnh và giữ mức entropy thấp để đá lạnh không tan chảy.

​Vì sao mọi thứ ngày càng trở nên phức tạp?

Ngày nay entropy còn được ứng dụng và hiểu rộng ra trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau để chỉ mức độ của sự hỗn loạn, ngẫu nhiên hoặc không chắc chắn. Bạn sẽ dễ dàng nhận thấy rằng mọi thứ trong đời sống này đều có xu hướng tan rã (Tăng entropy), tế bào chết đi, một bộ máy sẽ hỏng theo thời gian, v.v. Nói khác đi, nếu không có nỗ lực duy trì và củng cố mọi thứ sẽ dần trở nên mất trật tự và hỗn loạn. Một công việc sẽ dần mất kiểm soát nếu không có sự quan tâm đúng cách. Nếu không được bảo trì, máy tính của bạn sẽ ngày càng chậm và dễ hư hỏng. Nếu động lực trong công việc không được củng cố, con người sẽ không còn hứng thú với công việc đó nữa.

Vậy có thể hiểu Entropy như năng lượng tiêu cực, thì để duy trì thứ gì đó tiếp tục tốt thì cần năng lượng tích cực bên ngoài thêm vào để cân bằng và duy trì. Việc này thường không dễ dàng khi phải luôn nỗ lực để mọi thứ tiếp tục. Trong trường hợp một hệ thống có tính entropy cao thì sao? Hay thậm chí năng lượng entropy đã cao nhưng hệ thống này còn nhận được rất nhiều năng lượng tiêu cực đến từ bên ngoài thay vì tích cực? Hệ thống này sẽ vô cùng hỗn loạn và khiến nó trở nên không thể kiểm soát được. Lúc này, việc gia tăng năng lượng tích cực bên ngoài để cân bằng sự ổn định là không thể.

Không có gì chắc chắn trong cuộc sống ngoại trừ cái chết, thuế và định luật thứ hai của nhiệt động lực học - Seth Lloyd

Trong cuộc sống, bản chất của một hệ kín rất khó tồn tại; mọi thứ đều có liên kết chặt chẽ hơn với một hệ thống lớn hơn và có những mối liên hệ với nhau. Giữa những hệ thống ngang hàng hay cấp bậc cao hơn này luôn có sự tương tác qua lại, đôi lúc là năng lượng tích cực (ví dụ: ánh sáng mặt trời là năng lượng tích cực bên ngoài đưa và trái đất và nhờ đó duy trì sự sống tồn tại), hoặc tiêu cực (ví dụ: mặt trời ngày càng gần trái đất hơn theo thời gian cũng có thể làm cho entropy vùng bắc cực gia tăng nếu nó trở nên quá nóng dẫn đến sự biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan, và chính con người cũng là tác nhân để đẩy nhanh entropy của trái đất khiến nó tan rã nhanh hơn). Như vậy, chúng ta có thể nhận thấy rằng trong cuộc sống, mọi thứ đều theo quy luật tan rã. Như Chouinard, người sáng lập Patagonia, “Điều khó khăn nhất trên thế giới là đơn giản hóa cuộc sống của bạn bởi vì mọi thứ đều đang kéo bạn trở nên ngày càng phức tạp hơn.”

​
Phát triển sản phẩm là một lĩnh vực có và đòi hỏi entropy cực kỳ cao

Phát triển sản phẩm là một lĩnh vực có tính khó đoán, hay nói theo cách diễn đạt trong bài blog này thì nó có và đòi hỏi tính entropy cực kỳ cao. Một sản phẩm phải luôn được bảo trì hay duy trì để nó có thể cung cấp được giá trị mà nó cần tạo ra (Ví dụ: Phần mềm cần được bảo trì, cập nhật công nghệ, hay hệ thống server cũng cần được cung cấp điện để có thể khiến nó hoạt động liên tục). Ngoài ra chính sản phẩm cũng nhận entropy từ bên ngoài vào chính nó như:

• Một nhóm làm việc thiếu động lực dẫn đến lơ là trong quá trình xây dựng hay vận hành sản phẩm.
• Nhu cầu biến thiên từ thị trường khiến sản phẩm nhanh chóng lỗi thời và nó phải thay đổi. Việc thay đổi này khiến cho cấu trúc vận hành của sản phẩm cần được thay đổi cho phù hợp, dẫn đến entropy tăng. Chính sản phẩm cũng cần có entropy để có thể đáp ứng được nhu cầu của thị trường.

Những tính chất trên khiến cho việc phát triển sản phẩm được cho là Complex (Rất phức tạp). Và như đầu bài đã phân tích, trong một hệ thống (ở đây là phát triển sản phẩm) cần và có tính entropy cực kỳ cao, bên trong lẫn bên ngoài thì cố gắng để đưa nó trở nên ổn định là không thể và không cần thiết. Việc cố gắng tăng năng suất trong việc quản lý, điều hành để đơn giản hóa (hay giảm entropy) thường không mang lại hiệu quả, thay vào đó lại càng khiến cho việc phát triển sản phẩm ngày càng trở nên tệ hơn (vì vô tình tăng, và giảm entropy ở nơi không cần thiết, Điều đó khiến cho nội tại sản phẩm kém linh hoạt và không đáp ứng được nhu cầu thị trường). Hay nói cách khác, cách tư duy quản lý dự án, hay cách quản lý sản phẩm kiểu truyền thống, không phù hợp với việc xây dựng sản phẩm.

Vậy giải pháp ở đây là gì? Câu trả lời đơn giản là phải chấp nhận sự bất ổn, phức tạp (Complex) của việc phát triển sản phẩm và có cách tiếp cận nó thay vì cố gắng kiểm soát, bắt nó phải trở nên đơn giản. Việc công nhận xây dựng sản phẩm là một Complex Domain sẽ bắt đầu một tư duy làm sản phẩm mới. Tư duy làm sản phẩm này phải linh hoạt và tập trung vào việc nhận biết entropy của sản phẩm đang nằm ở đâu và thích ứng với nó thay vì kiểm soát nó.

Ví Dụ: Khi nhận thức con người, và đội nhóm xây dựng sản phẩm là một trong những tác nhân có thể làm tăng entropy của sản phẩm, và entropy trong con người và đội nhóm cũng luôn có xu hướng gia tăng, chúng ta sẽ có cách tiếp cận tập trung hơn, làm thế nào để có thể gia tăng động lực làm việc bằng việc tạo ra môi trường làm việc phù hợp. Qua đó, biến đổi những tác nhân tiêu cực thành tích cực. Hay nếu nhận biết được nhu cầu thị trường thay đổi, sẽ khiến cho sản phẩm phải được thích ứng nhanh chóng, chúng ta sẽ không cố gắng giảm entropy nội tại của sản phẩm (điều này sẽ làm cho sản phẩm trở nên cứng nhắc), thay vào đó chúng ta tạo ra một sản phẩm có tính linh hoạt (entropy phù hợp), qua đó có thể thay đổi và thích ứng với thị trường.

Việc hiểu được mô hình vận hành sản phẩm một cách đúng đắn và nhận thức được mức độ entropy là vô cùng cần thiết. Nếu bạn quan tâm đến những vùng nào trong việc phát triển sản phẩm có và cần entropy cao, và cách nào để có thể "mượn lực đả lực", hay nói khác đi là phát triển sản phẩm thành công. Bạn có thể tham khảo thêm về APOM (Agile Product Operating Model). APOM được phát triển bởi Scrum.org và các Professional Scrum Trainers. Qua APOM, bạn sẽ hiểu được những góc độ cần quan tâm (có entropy cao, hay cần có entropy phù hợp), cũng như cách đưa sản phẩm đi đến thành công.

---

Tác giả: Khoa Doan
Khoa is one of 350 Professional Scrum Trainers (PST) of Scrum.org in the world and the first PST in Vietnam. He is ICF - Professional Certified Coach (PCC level). Besides that, Khoa is the Founder of Scrumviet - Professional Training Network (PTN) of Scrum.org. He is the host and organizer of Scrum day Vietnam.

---

 

---

Những bài viết khác có thể bạn sẽ quan tâm