Rác AI

​Lượng thông tin được chia sẻ trên internet ngày nay càng ngày càng tăng một cách chóng mặt. Theo thống kê mới nhất từ statista, thì năm 2024, khối lượng dữ liệu được tạo ra, thu thập, sao chép và tiêu thụ là 149 zettabyte trên toàn thế giới. Năm 2025, ước tính khối lượng dữ liệu toàn cầu dự kiến ​​sẽ tăng thêm lên 181 zettabyte (1 zettabyte bằng với 1 sextillion bytes, tương đương 1,000,000,000,000,000,000,000 bytes, và để dễ tưởng tượng thì nó bằng 250 tỷ đĩa DVD). Như vậy, mỗi ngày hiện đang có khoản 402.74 million terabytes dữ liệu được tạo ra, sao chép hoặc sử dụng. Cũng không bất ngờ mấy khi thống kê này cho thấy rằng khoảng 90% dữ liệu của thế giới được tạo ra trong vòng hai năm qua. Và theo IDC, khối lượng dữ liệu được lưu trữ trên toàn cầu đang tăng gấp đôi sau mỗi bốn năm.

​Lý do chính trong việc dữ liệu tăng lên với tốc độ kinh ngạc trong những năm gần đây, là vì AI đang phát triển liên tục, và được ứng dụng trong công việc cũng như mọi mặt của cuộc sống. Việc này thể hiện một mặt tích cực rằng, những lợi ích mà AI có thể mang lại cho loài người là không thể phủ nhận. Nhưng tôi tự hỏi, với số lượng dữ liệu khổng lồ từ AI tạo ra mỗi ngày, bao nhiêu trong số chúng  thực sự mang lại lợi ích, bao nhiêu trong số những dữ liệu đó là tin giả, tin sai, lừa đảo, thao túng, gây hấn, hay vô thưởng vô phạt? Chỉ riêng những thông tin giả mạo bằng deepfakes, dự đoán ​​sẽ có 8 triệu deepfakes được chia sẻ vào năm 2025, con số này là 500.000 vào năm 2023. Xem nguồn báo cáo tại đây. 

Với số lượng thông tin vàng thau lẫn lộn đang gia tăng như vậy, và với việc chúng dễ dàng len lõi vào trong tâm trí của bạn qua mạng xã hội, video ngắn, bài viết, phải chăng chúng ta đang sống trong một xã hội tràn ngập rác thông tin? Những video, bài viết, hình ảnh có thông tin sai sự thật, giờ đây có thể được tạo ra với tốc độ chóng mặt ngay cả khi không cần phải biết làm video, hình ảnh, hay viết lách, vì đã có AI làm thay tất cả. Hơn nữa, chính những thông tin sai trật này cũng sẽ góp phần làm ô nhiễm dữ liệu dùng để huấn luyện AI trong tương lai.

Tưởng chừng thời đại này sẽ giúp chúng ta tiếp cận được tri thức tốt hơn, con người có thể học nhanh hơn với trí tuệ nhân tạo, nhưng có vẻ không phải như vậy. Những bài nghiên cứu được viết bởi AI xuất hiện nhiều hơn, và các trường đại học đã phải ra những luật khắc khe hơn để ngăn chặn, hạn chế sinh viên sử dụng AI để gian lận trong những bài luận của mình. Thay vì sử dụng AI như một người bạn, giúp tìm kiếm và kiểm chứng dữ liệu dễ hơn, thì rất nhiều người đã chọn gian lận, phụ thuộc hoàn toàn vào AI để qua môn. Và rồi khi may mắn không bị phát hiện, liệu sinh viên đó đã giỏi hơn về mặt tri thức hay chưa? Hay chỉ giỏi gian lận?

Theo thống kê của Theguardian, tại Anh: Có khoảng 7,5 trường hợp vi phạm gian lận khi dùng AI được xác minh trên 1.000 sinh viên trong năm học 2023–24. Trong khi trước đó (2022–23), con số này chỉ là ~1,6/1.000. (Theo: Theguardian.com)

Ngoài ra, một thống kê khác của Springer, tại Việt Nam: 23,7% sinh viên thừa nhận đã gian lận bằng ChatGPT (Theo Springer.com)

Ngoài rác thông tin, AI bản thân nó cũng tạo ra những loại rác khác đáng quan tâm không kém: khí thải Carbon và nước là hai thứ được bàn tán và đặt câu hỏi nhiều nhất. Người ta thông kê thấy, việc tạo ra một bức ảnh bằng AI sẽ tiêu tốn năng lượng ngang bằng việc sạc đầy một điện thoại thông minh, và với mỗi 10 - 50 câu trả lời sẽ tiêu thụ 500 ml nước. (Making an image with generative AI uses as much energy as charging your phone | MIT Technology Review)

Với việc số lượng dữ liệu được AI tạo ra như báo cáo trên, và trong số dữ liệu đó đang có rất nhiều dữ liệu là rác, kèm với mức độ tiêu hao năng lượng và nước của AI, chúng ta có thể tượng tượng được con người đang lãng phí tài nguyên như thế nào!

AI là công cụ, việc nó trở nên hữu ích hay không là do chính người sử dụng nó. Bạn sử dụng nó để  học, và tiếp cận được kiến thức dễ dàng hơn, hay ứng dụng vào công việc để tạo ra những sản phẩm hữu ích, giúp cho đời sống con người trở nên tốt hơn thì AI là tốt. Bạn ứng dụng nó vào việc gian lận thi cử, tạo ra những thông tin sai sự thật, vô nghĩa, thì AI sẽ tạo ra rác, và góp phần tạo ra những ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

Tôi viết bài viết này là muốn chia sẻ một quan điểm và mời gọi việc sử dụng AI có ý thức, cũng như cảnh báo đến những người xung quanh về những thông tin rác được tạo ra ngày càng nhiều. Chắc chắn bài viết này không phải là giải pháp triệt để trong việc hạn chế rác AI, nhưng nó sẽ góp phần nâng cao nhận thức của những người xung quanh và hi vọng rằng việc ứng dụng AI vào cuộc sống sẽ trở nên có ý thức hơn.

---

Tác giả: Khoa Doan
Khoa is one of 350 Professional Scrum Trainers (PST) of Scrum.org in the world and the first PST in Vietnam. He is ICF - Professional Certified Coach (PCC level). Besides that, Khoa is the Founder of Scrumviet - Professional Training Network (PTN) of Scrum.org. He is the host and organizer of Scrum day Vietnam.

---

 

---

Những bài viết khác có thể bạn sẽ quan tâm