Sáu chiếc mũ tư duy (The six thinking hats) là gì? Cách ứng dụng cho cá nhân và đội nhóm

9/10/2025

Trong hầu hết những cuộc thảo luận, nhất là để tìm ra giải pháp của một vấn đề, việc tranh biện và dùng logic để cố chứng tỏ ý kiến của mình là đúng còn của người khác là sai diễn ra rất phổ biến. Việc cố gắng dùng mọi lý lẽ để chứng minh người khác sai hoặc giải pháp của họ không đủ tốt tạo ra thiên kiến, cộng với “cái tôi” sẽ tạo ra sự đối đầu trực diện và cả tâm lý phòng vệ giữa các cá nhân. Khi nhiệt độ của những cuộc tranh biện cao lên, thì năng lượng tích cực, khả năng sáng tạo và xây dựng của buổi thảo luận đi xuống theo chiều ngược lại, chỉ để lại những không khí tiêu cực, thậm chí là mâu thuẫn nội bộ giữa các thành viên. Hơn nữa, khi các bên tranh biện nhau về “màu trắng” đúng hay “màu đen” đúng, thì ngay cả khi tổng hợp cả hai luồng suy nghĩ này lại cũng chỉ có được hai giải pháp. Trong khi ngoài kia còn rất nhiều giải pháp mới như “đỏ, xanh, vàng, tím” không hề được tiếp cận và thảo luận đến. Chính vì vậy, trong bối cảnh kỷ VUCA - thế giới đang thay đổi từng giờ từng phút, thị trường cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi sự sáng tạo không ngừng, lối tư duy “đúng sai, phải trái” cần được thay đổi bằng một hướng tiếp cận mới mẻ và linh hoạt hơn.

Edward de Bono

“Six Thinking Hats” được phát triển bởi Tiến Sĩ Edward de Bono năm 1985. Đây là một công cụ hữu ích cho việc tư duy sáng tạo để tìm ra giải pháp cho các vấn đề và hỗ trợ cho việc ra quyết định của cá nhân hay nhóm. Phương pháp này thích hợp trong việc facilitate nhằm tăng hiệu quả của các buổi thảo luận nhóm, cuộc họp đòi hỏi tư duy phản biện và tính sáng tạo. Đây là một trong những phương pháp được dựa trên nền tảng triết lý của “Tư duy song song” (Parallel Thinking). Theo Edward de Bono, tư duy song song là giải pháp thay thế cho tư duy đối nghịch hay tranh biện. Tư duy này tập trung vào tính xây dựng, việc khám phá và sáng tạo. Đây là một quá trình tư duy, trong đó trọng tâm được chia thành nhiều hướng tiếp cận song song. Cách tiếp cận này giúp cho tất cả những người tham gia trong cuộc thảo luận có được những đóng góp song song, tránh được cách tiếp cận đối đầu dễ gây mâu thuẫn.

Khái niệm của sáu “chiếc mũ” của Six Thinking Hats

Blue Hat - The Conductor’s Hat: Chiếc mũ xanh dương là chiếc mũ tượng trưng cho tư duy và các tiếp cận mang tính điều khiển, quản lý, tổ chức. Cách tư duy này giúp cho việc tạo ra lịch trình, tập trung vào trình tự, điều phối để bảo đảm các bước thực hiện của kế hoạch được tuân thủ.
Green Hat - The Creative Hat: Chiếc mũ xanh lá tượng trưng cho những suy nghĩ mang tính sáng tạo, tạo ra nhiều ý tưởng, hoặc giải pháp mới.
Red Hat - The Hat for the Heart: Chiếc mũ đỏ tượng trưng cho cảm xúc, trực giác và bản năng. Ở hướng tiếp cận này, những suy nghĩ thiên về cảm tính mà không cần những đánh giá về lý do một cách lý tính.
Yellow Hat - The Optimist’s Hat: Chiếc mũ vàng tượng trưng cho những suy nghĩ tích cực hướng về lợi ích và giá trị.
Black Hat - The Judge’s Hat: Chiếc mũ đen tượng trưng cho sự cẩn trọng, có ích trong việc nhận định, phán đoán những rủi ro, quan ngại với những dấu hiệu của vấn đề, tìm kiếm những lý do hợp lý và logic.
White Hat - The Factual Hat: Chiếc mũ trắng - chiếc mũ của sự thật, tượng trưng cho thông tin, dữ kiện, số liệu trực quan và những suy nghĩ về việc cần những thông tin loại nào, tìm chúng ở đâu, bằng cách nào.

Ứng dụng phương pháp Six Thinking Hats cho cá nhân và đội nhóm

Sử dụng cho cá nhân:

Khi phải đối mặt với những suy nghĩ rối rắm, khó phân định tách bạch, phương pháp này khuyến khích và tạo điều kiện cho việc tự phản ánh, soi chiếu những suy nghĩ của bản thân để giải quyết vấn đề hoặc ra quyết định một cách mạch lạc, rõ ràng hơn. Cá nhân áp dụng bằng cách “đội” từng chiếc mũ lên và ghi chép lại những suy nghĩ theo từng phần riêng biệt. Mỗi lần chỉ thực hiện với một chiếc mũ, tránh việc nhảy qua lại giữa nhiều mũ khác nhau để hạn chế những suy nghĩ chồng chéo và ảnh hưởng lên nhau. Việc tập trung vào duy nhất một chiếc mũ tại một thời điểm giúp cá nhân tận dụng tốt nhất thời gian để xem xét và suy nghĩ một cách cẩn trọng nhất. Thực hiện lần lượt cho đi qua hết tất cả những chiếc mũ cần thiết với cá nhân đó (không nhất thiết lúc nào cũng phải dùng hết 6 chiếc mũ). Sau cùng, cá nhân sẽ thấy được từng vùng suy nghĩ chi tiết và những mối liên hệ hoặc xung đột giữa các vùng.

Facilitating những buổi thảo luận nhóm để giải quyết vấn đề hay ra quyết định

Ứng dụng này cần có một người Facilitator để hỗ trợ việc facilitating các bước trong quá trình suy nghĩ và thảo luận, nhưng phải đóng vai trò trung lập và tuyệt đối không đóng góp ý kiến của mình vào cuộc thảo luận để tránh thiên kiến.
Đầu tiên, Facilitator cần xác định rõ mục tiêu và những outcomes mà team mong muốn đạt được sau buổi thảo luận như: giải pháp để giải quyết vấn đề, ra quyết định hay tìm kiếm những ý tưởng sáng tạo. Dựa vào mục tiêu đã đặt ra, Facilitator mời gọi team cùng ngồi lại với nhau trong một không gian thoải mái, có thể có bảng trắng hoặc nơi để dán post-it với 6 vùng tương ứng với 6 chiếc mũ.
Facilitator cần giới thiệu cho team về phương pháp Six Thinking Hats bao gồm định nghĩa, vai trò và cách làm việc với từng chiếc mũ. Sau đó, Facilitator mời gọi team cùng nhau chọn một chiếc mũ và “đội” vào cùng lúc, và đặt câu hỏi hoặc lời mời gọi suy nghĩ tương ứng cho từng chiếc mũ. Ví dụ: Với Green Hat: “Chúng ta đang cần có thêm thông tin, dữ liệu nào để hỗ trợ việc ra quyết định này?”. Lúc này, Facilitator có thể áp dụng 1-2-4- All của Liberating Structure. Phương pháp này sẽ giúp cho việc suy nghĩ và đóng góp của từng cá nhân, thảo luận và tổng hợp ý kiến được đồng thuận mà không có ai bị “bỏ quên” hoặc thụ động đồng thuận. Tuần tự, Facilitator hướng dẫn team đội từng chiếc mũ và thảo luận cho đến khi đi qua đủ 6 chiếc mũ (hoặc chỉ những chiếc mũ mà team thấy cần thiết).
Từ những ý kiến tổng hợp của từng chiếc mũ, team sẽ có được outcome được kỹ càng xem xét dưới nhiều góc nhìn. Từ đó, có thể tạo nên những kế hoạch hoặc giải pháp thích hợp cho vấn đề của họ. Facilitator chú ý việc giữ time-box cho từng vòng thảo luận để tránh buổi thảo luận trở nên dài dòng và mất tập trung.

Tóm lại, Six Thinking Hats là một công cụ mạnh mẽ và hữu ích không chỉ trong việc giúp cá nhân suy nghĩ một cách mạch lạc mà còn giúp cho việc suy nghĩ và thảo luận trong team trở nên dễ dàng và hiệu quả. Từ đó tạo ra những giải pháp sáng tạo, nhanh chóng và toàn vẹn hơn.

Reference:

De Bono, E. The Six Thinking Hats. https://www.debono.com/six-thinking-hats-summary
De Bono, E. (1985). Six Thinking Hats. Little, Brown & Company
The De Bono Group, Parallel Thinking. https://www.debonogroup.com/services/core-programs/lateral-thinking/parallel-thinking
Image: https://www.debonogroup.com/edward-de-bono/

Tác giả: Quyen Nguyen
Quyên là CEO của Scrumviet, cô ấy có đam mê trong việc chia sẻ kiến thức và giúp các doanh nghiệp trở nên linh hoạt hơn, tập trung hơn vào việc phát triển nhân lực và xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Ngoài ra Quyên còn là một nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Ngôn ngữ học. Niềm đam mê này đã giúp Quyên có cái nhìn sâu sắc hơn trong việc xây dựng một tổ chức/ nhóm đến từ nhiều quốc gia khác nhau, tận dụng lợi thế đa dạng văn hoá và trở nên vượt trội. Niềm tự hào của Quyên là đã giúp các tổ chức và đội nhóm đa văn hoá thay đổi tư duy cũ, chuyển đổi sang cách làm việc mới qua đó tìm thấy niềm vui trong công việc, sáng tạo, và hiệu quả hơn.